Mô tả sáng kiến Một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi thông qua hoạt động trải nghiệm

 UBND TỈNH .
 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 
 BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi 
 thông qua hoạt động trải nghiệm
 Lĩnh vực giáo dục phát triển ngôn ngữ
 Năm học MỤC LỤC
TT NỘI DUNG TRANG
 Thông tin chung về sáng kiến
 1. Tên sáng kiến
 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến
1 3. Tác giả
 4. Đơn vị áp dụng sáng kiến
 5. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến
 6. Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu 
 Tóm tắt sáng kiến
 1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến 
 2. Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến
2
 3. Nội dung sáng kiến
 4. Khẳng định giá trị, kết quả đạt được
 5. Đề xuất kiến nghị để thực hiện mở rộng sáng kiến
 Mô tả sáng kiến
 1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến 1
 2. Cơ sở lý luận của vấn đề 1
 3. Thực trạng của vấn đề 3
 3.1. Thuận lợi 3
 3.2. Khó khăn 4
 3.3. Khảo sát thực trạng 4
3
 4. Các biện pháp thực hiện 5
 4.1. Biện pháp 1 5
 4.2. Biện pháp 2 8
 4.3. Biện pháp 3 11
 4.4. Biện pháp 4 14
 4.5. Biện pháp 5 16
 4.6. Biện pháp 6 18 4.7. Biện pháp 7 19
 5. Kết quả đạt được 19
 6. Điều kiện để sáng kiến được nhân rộng 21
 Kết luận và khuyến nghị
 22
4 1. Kết luận
 22
 2. Khuyến nghị
5 Tài liệu tham khảo 25 THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến: “Một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 
tuổi thông qua hoạt động trải nghiệm”.
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Lĩnh vực giáo dục phát triển ngôn ngữ.
3. Tác giả: 
Họ và tên: . Nam (Nữ): Nữ
Ngày/tháng/năm sinh: ..
Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm mầm non
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên, trường mầm non ..
Điện thoại: .
4. Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu: Trường mầm non .
Điện thoại: 
5. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Giáo viên phải trực tiếp giảng 
dạy tại trường mầm non. Có đầy đủ tài liệu, cơ sở vật chất. Tạo môi trường hoạt 
động phù hợp.
6. Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: 
 TÁC GIẢ XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ ÁP 
 DỤNG SÁNG KIẾN
 XÁC NHẬN CỦA PHÒNG GD & ĐT
 TÓM TẮT SÁNG KIẾN
1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
 Như chúng ta đã biết vốn từ là nền móng để phát triển ngôn ngữ, nó đóng 
vai trò quan trọng trong sự phát triển tư duy và nhân cách của trẻ. Việc phát 
triển vốn từ cho trẻ được thực hiện trong tất cả các hoạt động ở trường mầm 
non. Trong đó hoạt động trải nghiệm là một trong những hoạt động đem lại hiệu 
quả cao. Hoạt động trải nghiệm có thể thực hiện ở nhiều hình thức khác 
nhau, song hình thức tham quan thực tế là hình thức có thể xem là hiệu quả nhất 
vì người xưa có câu: “Trăm nghe không bằng một thấy” mọi hoạt động của 
trẻ đều phải có đồ dùng trực quan mà hình thức trải nghiệm tham quan là 
một trong những hình thức trực quan sinh động nhất, thiết thực nhất. Bởi lẽ 
đi tham quan thực tế, trẻ được tận mắt chứng kiến mọi sự vật hiện tượng 
trong thế giới tự nhiên và xã hội, được sờ, được ngửi, được giao tiếp trực tiếp 
với mọi người xung quanh. Chính vì vậy, việc tiếp thu kiến thức và lĩnh hội 
vốn từ sẽ trở nên dễ dàng hơn. Phát triển vốn từ là một trong những nhiệm vụ 
quan trọng ở trường mầm non, bởi đây chính là nền tảng của phát triển ngôn 
ngữ, giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách. Việc phát triển vốn từ cho trẻ được 
thực hiện trong tất cả các hoạt động của chế độ sinh hoạt hàng ngày, trong đó 
hoạt động trải nghiệm có nhiều ưu thế. Thông qua hoạt động trải nghiệm, trẻ 
không những thu được vốn kiến thức về các sự vật hiện tượng xung quanh mà 
còn mở rộng vốn từ, chính xác hóa và tích cực hóa vốn từ. 
 Phát triển vốn từ là một phương diện quan trọng trong sự phát triển nhân 
cách trẻ thơ trong những năm đầu đời. Nó góp phần quyết định để trẻ hòa nhập 
với cộng đồng và trở thành một thành viên trong xã hội loài người.
 Hiện nay, ở trường mầm non, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm đã được 
giáo viên tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, trong hoạt động 
này, hầu như giáo viên mới chỉ quan tâm đến việc cung cấp kiến thức mà chưa 
chú ý đến việc hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ.
 Chính vì lý do trên tôi quyết định chọn đề tài: “Một số biện pháp phát 
triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi thông qua hoạt động trải nghiệm”. 2. Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến
2.1. Điều kiện: Giáo viên phải biết lựa chọn, lồng ghép việc phát triển vốn từ 
vào các hoạt động. Biết tạo môi trường học tập cho trẻ được trải nghiệm. Tuyên 
truyền và kết hợp với phụ huynh trong việc phát triển vốn từ cho trẻ. 
2.2. Thời gian: ..
2.3. Đối tượng áp dụng sáng kiến: Đề tài được áp dụng cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 
tuổi.
3. Nội dung sáng kiến
3.1. Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến: Tạo ra sự lôi cuốn, hấp dẫn và gây 
ấn tượng giúp trẻ tiếp nhận kiến thức, phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất. 
Đồng thời giúp trẻ mở rộng vốn từ và hiểu biết về thế giới xung quanh trẻ. 
3.2. Khả năng áp dụng của sáng kiến: Áp dụng cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi và 
triển khai rộng rãi ở các trường mầm non trong toàn huyện. Với tùy từng điều 
kiện của từng trường, tùy khả năng của giáo viên và trẻ để có thể áp dụng.
3.3. Lợi ích thiết thực của sáng kiến: Giúp trẻ hứng thú và tích cực khi tham gia 
vào các hoạt động trải nghiệm, trẻ mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp. Trẻ được 
phong phú thêm về vốn từ, tiếp thu kiến thức về thế giới xung quanh được dễ 
dàng và hiệu quả. 
4. Giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến
 Kích thích lòng ham học hỏi, ưa khám phá, tính kỷ luật, tinh thần không 
ngại khó khăn, khả năng sáng tạo và tư duy logic cho trẻ. Vốn từ của trẻ phát 
triển nhanh, phong phú đa dạng từ, trẻ mạnh dạn, tự tin hơn trong mọi hoạt 
động.
5. Đề xuất kiến nghị để thực hiện mở rộng sáng kiến
 Đề nghị nhà trường luôn tạo điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và 
tăng cường công tác tuyên truyền đến đội ngũ giáo viên, các bậc phụ huynh về ý
nghĩa, tầm quan trọng của phát triển vốn từ cho trẻ qua hoạt động trải nghiệm. MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
 Các nhà nghiên cứu giáo dục đều đã khẳng định “Phát triển vốn từ là nền 
tảng quan trọng để phát triển ngôn ngữ”, nó có ý nghĩa vô cùng to lớn quyết 
định đến mọi mặt sau này của trẻ. Đặc biệt, đối với trẻ 3 - 4 tuổi, đặc điểm thể 
chất, thể lực và đặc điểm tâm sinh lý phát triển rất nhanh, ngôn ngữ lại càng 
đóng vai trò thiết yếu. Trẻ có thể sử dụng lời nói để trao đổi với mọi người xung 
quanh. Sự phát triển ngôn ngữ gắn liền với sự phát triển của tư duy đã giúp trẻ 
có khả năng nhận thức thế giới bên ngoài, do đó ở trẻ luôn đặt câu hỏi “Tại sao? 
Như thế nào? Là gì?...” với chúng ta.
 Điều kiện sống, môi trường xã hội, các mối quan hệ giao tiếp với mọi 
người xung quanh là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng cũng như sự 
tiến bộ về ngôn ngữ của trẻ. Khi được giao tiếp chính là khoảng thời gian mà trẻ 
học các từ của bạn bè, cha mẹ, người thân, thì vốn từ của trẻ phát triển và chịu 
ảnh hưởng không nhỏ. Đây là giai đoạn trẻ đang học nói hay bắt chước người 
lớn và chính thời điểm này gia đình và nhà trường cần dạy trẻ, uốn nắn trẻ cách 
nói rõ lời, rõ câu, cách phát âm rõ ràng, mạnh dạn thể hiện, diễn đạt ý mà trẻ 
muốn nói.
 Phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động trải nghiệm là hết sức thuận 
lợi. Bằng vốn từ của mình trẻ sẽ biểu đạt những gì mình muốn nói và giúp trẻ 
tích cực tham gia các hoạt động giao tiếp. Đây là “Thời kì vàng phát cảm về 
ngôn ngữ”, “Trẻ lên ba cả nhà tập nói” và cũng là giai đoạn phát triển vốn từ cực 
nhanh, sau này khi lớn lên khó có giai đoạn nào sánh bằng.
 Vì vậy để hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ nói chung và trẻ mẫu 
giáo bé nói riêng giáo viên mầm non cần phối kết hợp với cha mẹ trẻ có những 
biện pháp giáo dục phù hợp nhằm phát huy khả năng tự lập, làm cơ sở cho sự 
hình thành nhân cách cho trẻ sau này. Đó cũng là lí do mà tôi lựa chọn nghiên 
cứu đề tài: “Một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi thông 
qua hoạt động trải nghiệm”.
2. Cơ sở lý luận của vấn đề
 1 Thật vậy! Từ là đơn vị tồn tại tự nhiên trong ngôn ngữ, nó là đơn vị trung 
tâm của ngôn ngữ được dùng để tạo nên câu. Để phát triển ngôn ngữ cho trẻ 
mẫu giáo 3 - 4 tuổi, trước hết chúng ta phải chú ý đến việc phát triển vốn từ cho 
trẻ. Bởi vì nếu trẻ biết, làm quen được với nhiều từ mới, hiểu được ý nghĩa của 
từ và sử dụng các từ vào trong quá trình giao tiếp thì vốn từ của trẻ sẽ ngày 
càng phong phú và đa dạng, từ đó góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
 Vốn từ là nền móng để phát triển ngôn ngữ, mà ngôn ngữ đóng vai trò 
quan trọng trong sự phát triển trí tuệ của trẻ. Các nhà giáo dục đã từng nói: 
“Tiếng mẹ đẻ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và là kho tàng của mọi tri 
thức”; “Ngôn ngữ là công cụ của tư duy, là chìa khóa để nhận thức, là vũ khí để 
chiếm lĩnh kho tàng văn hóa của dân tộc”. Vì vậy việc rèn luyện và phát triển 
ngôn ngữ cho trẻ là một trong những nhiệm vụ có tầm quan trọng đặc biệt của 
giáo dục mầm non, góp phần trang bị cho trẻ một phương tiện để nhận thức, 
chiếm lĩnh tri thức nhân loại. Một trong những nhiệm vụ không thể thiếu của 
việc phát triển ngôn ngữ là phát triển vốn từ. Vốn từ sử dụng trong lời nói được 
coi là phương tiện giao tiếp quan trọng bởi ngôn ngữ nói không chỉ chứa đựng 
trong đó những thông tin mà còn có cả ý nghĩa, tình cảm. Phát triển vốn từ cho 
trẻ mầm non là việc giúp trẻ mầm non có thêm nhiều những từ ngữ mới về đa 
dạng các sự vật, hiện tượng liên quan đến trẻ trong cuộc sống hàng ngày. Việc 
phát triển vốn từ còn được thể hiện rõ trong văn bản, mục tiêu, nội dung chương 
trình giáo dục mầm non do đó trở nên cấp thiết và quan trọng. Thông qua các 
hoạt động, hình thức và tình huống khác nhau trẻ sẽ có điều kiện tăng cường 
hoạt động ngôn ngữ, nhờ vậy vốn từ cũng không ngừng phát triển. Bởi vì trong 
hoạt động trải nghiệm trẻ không hề im lặng mà phải phát âm đúng và huy động 
vốn từ một cách chính xác nhằm nói ra những suy nghĩ của mình với các bạn 
khác để cùng tư duy và hoạt động, từ đó giúp cho trẻ thực hành ngôn ngữ một 
cách tự nhiên, nhờ vậy vốn từ của trẻ không ngừng tăng lên. Ngoài ra, trong quá 
trình trải nghiệm trẻ sẽ khám phá ra những biểu tượng rồi liên hệ chúng với 
những từ tương ứng. Từ ngữ và những hình ảnh trực quan mà trẻ nhìn thấy trong 
quá trình trải nghiệm sẽ đi vào nhận thức của trẻ cùng một lúc, giúp trẻ mở rộng 
 2 hiểu biết về thế giới xung quanh. Từ ngữ giúp cho trẻ nhớ lâu và nhớ sâu những 
biểu tượng đã được hình thành trong quá trình trải nghiệm, kích thích trẻ tích 
cực, sáng tạo hoạt động trí tuệ. Có thể nói, hoạt động trải nghiệm sẽ giúp trẻ nhớ 
lâu và nhớ sâu những từ ngữ đã học được, nó thực sự là con đường nhanh nhất 
để giúp trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi phát triển vốn từ một cách tự nhiên, nhanh chóng, 
nhẹ nhàng và hào hứng. 
 Trẻ mầm non là lứa tuổi rất thích tìm tòi và khám phá những thứ xung 
quanh. Vì thế tạo cho trẻ được tham gia vào các hoạt động trải nghiệm thực tế sẽ 
giúp trẻ khám phá được nhiều điều mới lạ. Bằng trải nghiệm thực tế “học bằng 
chơi - chơi mà học”, hoạt động này đã tạo cho các bé niềm hứng thú tìm tòi, 
khám phá thế giới xung quanh. Khi va chạm với các tình huống trong thực tế, trẻ 
sẽ dễ dàng thể hiện cảm xúc, những kỹ năng xử lý, từ đó bộc lộ những điểm 
mạnh, yếu của trẻ mà khi học trong môi trường lý thuyết, sách vở rất ít khi có 
được. Hoạt động trải nghiệm vừa giúp trẻ mạnh dạn trong giao tiếp, từ đó phát 
triển một cách mạnh mẽ vốn từ ở trẻ.
3. Thực trạng của vấn đề
3.1. Thuận lợi
3.1.1. Đối với giáo viên 
- Bản thân tôi được đi dự các lớp bồi dưỡng chuyên môn do Sở, Phòng giáo dục 
tổ chức. 
- Được nhà trường cho đi dự bồi dưỡng kiến tập thường xuyên. 
- Giáo viên chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình ngay từ đầu 
năm học. 
3.1.2. Đối với trẻ
- Số cháu ra lớp ổn định, đảm bảo 27 cháu / nhóm lớp.
- Trẻ ngoan, đi học đều.
3.1.3. Đối với phụ huynh học sinh
- Một số phụ huynh đã nhận thức được việc học tập của con em mình nên đã ủng 
hộ kinh phí, nguyên vật liệu để làm đồ dùng, đồ chơi cho trẻ trải nghiệm. 
3.1.4. Cơ sở vật chất
 3 - Là trường đạt chuẩn nên cơ sở vật chất khá đầy đủ, phòng học thoáng mát, 
trường lớp khang trang, sạch sẽ. 
3.2. Khó khăn
3.2.1. Đối với giáo viên
- Việc tổ chức phát triển vốn từ cho trẻ thông qua các hoạt động trải nghiệm còn 
chưa linh hoạt. 
- Chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ diễn ra thường xuyên, liên tục, để bám sát 
vào các hoạt động trên thì giáo viên có ít thời gian để làm đồ dùng, đồ chơi tự 
tạo.
3.2.2. Đối với trẻ
- Đầu năm học trẻ chưa quen nề nếp lớp học, bên cạnh đó còn có trẻ chưa đi lớp 
nhà trẻ nên nề nếp còn hạn chế, trẻ chưa ý thức cao các hoạt động trải nghiệm. 
- Trẻ nhỏ dễ nhớ mau quên, trẻ chưa biết hết khối lượng các âm tiếp thu cũng 
như trật tự các từ khi nhắc lại câu của người lớn. Vì thế trẻ thường xuyên bỏ bớt 
từ, bớt âm khi nói.
- Trẻ nhận thức còn hạn chế dẫn đến tình trạng trẻ thường dùng từ không chính 
xác.
- Trẻ nói phát âm sai do ảnh hưởng ngôn ngữ của người lớn xung quanh.
3.2.3. Đối với phụ huynh học sinh
- Đa số phụ huynh đều bận công việc hoặc có những lý do khách quan nào đó ít 
có thời gian trò chuyện với trẻ và nghe trẻ nói. 
3.2.4. Cơ sở vật chất 
- Đồ dùng sáng tạo còn hạn chế, chưa thu hút được sự chú ý của trẻ. 
3.3. Khảo sát thực trạng
 Trước khi tiến hành áp dụng đề tài: “Một số biện pháp phát triển vốn từ 
cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi thông qua hoạt động trải nghiệm”, tôi đã chọn các 
tiêu chí sau đây làm nội dung khảo sát: 
- Vốn từ.
- Khả năng nắm bắt các loại từ.
- Khả năng giao tiếp.
 4 - Sự tự tin.
 Khảo sát trên 27 trẻ ở lớp (Tháng 09/202 )
Kết quả khảo sát cho thấy:
 Thời Số trẻ Số trẻ Số trẻ Số trẻ
 Nội dung khảo sát
 gian Tốt Khá TB Yếu
 5/27 8/27 9/27 5/27
 Vốn từ
 = 19% = 29% = 33% = 19%
 Khả năng nắm bắt 6/27 7/27 10/27 4/27
 Tháng
 các loại từ = 22% = 26% = 37% = 15%
 09
 Khả năng giao tiếp 7/27 5/27 9/27 6/27
 năm 
 = 26% = 19% = 33% = 22%
 Sự tự tin 6/27 7/27 10/27 4/27
 = 22% = 26% = 37% = 15%
 Qua bảng khảo sát trên tôi thấy mình phải quan tâm hơn nữa đến vấn đề 
phát triển vốn từ cho trẻ để trẻ luôn chủ động, linh hoạt, tự tin trong cuộc sống. 
Nhiệm vụ phát triển vốn từ cho trẻ ở trường mầm non được thực hiện trong tất 
cả các hoạt động của chế độ sinh hoạt hàng ngày. Tuy nhiên, trong thực tế, việc 
phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động trải nghiệm còn nhiều hạn chế, 
trong khi hoạt động trải nghiệm lại có nhiều thế mạnh để phát triển vốn từ cho 
trẻ. Bởi trong hoạt động này, trẻ được tiếp xúc trực tiếp với các sự vật hiện 
tượng, được hoạt động với đối tượng hoặc được làm trực tiếp... Nhờ đó mà tích 
lũy được vốn từ phong phú, đa dạng và tích cực. Chính vì vậy mà tôi đã tìm 
hiểu, nghiên cứu và đưa ra các biện pháp thực hiện như sau:
4. Các biện pháp thực hiện
4.1. Biện pháp 1: Tìm hiểu đặc điểm phát triển vốn từ của trẻ mẫu giáo 3 - 4 
tuổi
 Muốn phát triển vốn từ cho trẻ, theo tôi điều đầu tiên chúng ta phải hiểu 
được phát triển vốn từ cho trẻ là gì? Phát triển vốn từ cho trẻ giúp trẻ nắm vững 
 5 được nhiều từ, hiểu ý nghĩa của từ và biết sử dụng từ trong các tình huống giao 
tiếp. Để làm được như vậy cần phải dựa trên cơ sở “đặc điểm phát triển vốn từ 
của trẻ”. Đặc biệt ở đây cô giáo cần hiểu được đặc điểm phát triển vốn từ của trẻ 
3 - 4 tuổi: Đó là trẻ có khả năng hiểu được gần 1000 - 1500 từ và có được hầu 
hết những kỹ năng giao tiếp trong xã hội, hàng tháng trẻ lại tự bổ sung thêm từ 
mới. Trẻ có thể ngân nga một số giai điệu đơn giản, hát, trả lời được các câu hỏi 
(ai, nơi đâu) và đặt câu hỏi cho người lớn. Trẻ sử dụng câu có 3 - 4 từ trở lên và 
nhận biết được màu sắc, tên gọi, địa chỉ. Tôi nhận thấy vốn từ của trẻ tuy phát 
triển nhưng vẫn còn hạn chế, bộ máy phát âm của trẻ đang hoàn thiện dần nên 
khi trẻ nói, trẻ hay nói chậm, hay nói kéo dài, còn ê - a, không mạch lạc. 
 Ở độ tuổi này tư duy của trẻ là tư duy trực quan. Khả năng tri giác về các 
sự vật hiện tượng bắt đầu hoàn thiện, trẻ hay bắt chước những cử chỉ và lời nói 
của người khác, do vậy giúp trẻ phát triển vốn từ thì cô giáo phải nắm vững vốn 
từ của trẻ, cô phải nói to, rõ ràng, mạch lạc, dễ nghe, ngôn ngữ của cô giáo phải 
trong sáng và chính xác để trẻ nói theo cô.
 Ngôn ngữ của trẻ chỉ được hình thành và phát triển qua giao tiếp với con 
người và sự vật hiện tượng xung quanh. Để thực hiện điều đó phải thông qua 
nhiều phương tiện khác nhau như: qua các giờ học, các trò chơi, dạo chơi ngoài 
trời và sinh hoạt hằng ngày, rèn luyện và phát triển vốn từ cho trẻ, tập cho trẻ 
biết nghe, hiểu và phát âm chính xác các âm của tiếng mẹ đẻ, hướng dẫn trẻ biết 
cách diễn đạt ý muốn của mình cho người khác hiểu. Vì vậy khi cho trẻ tiếp xúc 
với các sự vật hiện tượng thì phải cho trẻ biết gọi tên, đặc điểm của đối tượng, 
không những thế, giáo viên dạy trẻ biết nói câu đầy đủ, rõ nghĩa, dạy trẻ phát âm 
chuẩn của tiếng Việt, đảm bảo các nguyên tắc của giáo dục học: tính khoa học, 
tính hệ thống, tính vừa sức, tính tiếp thu.
 Dựa vào những cơ sở lý luận trên, đối chiếu với tình hình thực tế, tôi nhận 
thấy sự chênh lệch về vốn từ của trẻ ở cùng một lứa tuổi trong lớp khá lớn. Qua 
quá trình tìm hiểu, tôi nhận thấy vốn từ của trẻ không phụ thuộc vào điều kiện 
vật chất, kinh tế gia đình mà trước hết liên quan rất nhiều đến người lớn có thời 
gian trò chuyện với trẻ hay không? Cô có thường xuyên kể chuyện cho bé nghe 
 6 và hướng dẫn bé kể lại không? Tất cả những điều đó không chỉ làm tăng vốn 
từ của trẻ, sự hiểu biết nghĩa của từ, cách dùng từ của trẻ mà còn làm phong phú 
hiểu biết và xúc cảm của trẻ.
 Do đó tôi bắt đầu lên kế hoạch tìm hiểu khả năng phát âm của trẻ bằng 
cách nghiên cứu các bài học trong chương trình, từ đó xây dựng bài tập đánh giá 
khả năng của trẻ theo các mức độ khác nhau. Bài tập được xây dựng dưới dạng 
các câu hỏi ngắn, dễ hiểu (có gợi ý) dựa theo nội dung các bài học phát triển 
ngôn ngữ mà chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 3 - 4 tuổi đã đề cập đến.
Bài tập 1: Khả năng sử dụng từ
 Câu hỏi: 
Câu 1: Dạng câu hỏi để trẻ gọi tên các đồ vật.
VD: Đây là cái gì?
 Đây là quả gì?
Câu 2: Dạng câu hỏi yêu cầu trẻ bắt chước tiếng kêu.
VD: Hãy bắt chước tiếng kêu của còi xe ô tô, tàu hỏa, xe đạp mà con được quan 
sát?
 Hãy bắt chước tiếng kêu một số con vật gần gũi?
Câu 3: Dạng câu hỏi yêu cầu trẻ nói tên đồ vật theo đặc điểm màu sắc.
VD: Hãy nói tên các loài hoa có màu đỏ?
 Hãy nói tên các loài hoa có màu vàng mà chúng ta vừa đi thăm quan?
Bài tập 2: Khả năng diễn đạt từ gắn với tình huống giao tiếp
Câu 1: Dạng câu hỏi yêu cầu trẻ trả lời phù hợp với tình huống giao tiếp. 
VD: Khi bà ốm, con sẽ làm gì?
Câu 2: Dạng câu hỏi yêu cầu trẻ sử dụng từ phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp.
VD: Khi con được bà cho bánh con sẽ nói gì?
 Khi phạm lỗi con sẽ nói gì?
 Căn cứ vào đặc điểm phát triển vốn từ của trẻ 3 tuổi và các dạng bài tập 
như trên tôi có thể tìm ra được các cách đánh giá: mức độ sử dụng từ, mức độ 
đánh giá khả năng vận dụng vốn từ vào hoạt động của trẻ, mức độ trẻ ghép danh 
từ với tính từ, mức độ đánh giá khả năng diễn đạt gắn với tình huống giao tiếp, 
 7 mức độ đánh giá khả năng trả lời đúng tình huống giao tiếp. Vì thế có thể đánh 
giá trẻ ở các mức độ khác nhau (tốt, khá, trung bình, yếu) mà trẻ có thể thực 
hiện được và có sự điều chỉnh kịp thời.
4.2. Biện pháp 2: Lập kế hoạch phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động 
trải nghiệm
 Lập kế hoạch là khâu đầu tiên không thể thiếu được trong phát triển vốn 
từ cho trẻ, giúp giáo viên có định hướng và chủ động trong việc tổ chức hoạt 
động trải nghiệm nhằm đạt mục đích phát triển nhận thức, đặc biệt phát triển 
vốn từ cho trẻ từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp. Việc lập kế hoạch rõ 
ràng sẽ giúp giáo viên chủ động, giúp cho việc tổ chức các hoạt động trải 
nghiệm diễn ra một cách thông suốt mới có thể mang lại hiệu quả giáo dục cao.
 Ngoài việc đảm bảo một số yêu cầu chung của giáo dục như: Tính mục 
đích, tính định hướng, tính phát triển, tính toàn vẹn, tính thực tiễn... Còn đảm 
bảo được mối quan hệ biện chứng giữa vai trò chủ thể tích cực của trẻ trong hoạt 
động với vai trò dẫn dắt của người lớn trong việc sử dụng các hoạt động giáo 
dục nhằm phát triển vốn từ cho trẻ.
 Kế hoạch phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động trải nghiệm là tổ 
hợp các biện pháp sư phạm được lựa chọn và phân bố theo trình tự hoạt động 
của cô và trẻ trong khoảng thời gian nhất định nhằm phát triển vốn từ cho trẻ. 
Tùy thuộc vào thời gian được ấn định mà có kế hoạch tương ứng như: Kế hoạch 
năm, kế hoạch theo chủ đề, kế hoạch tuần, kế hoạch ngày. Trong đó các hoạt 
động phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động trải nghiệm cần được quy 
hoạch vào các thời điểm cụ thể, phụ thuộc vào sự phân bố nội dung chương trình 
đang thực hiện và các hình thức tổ chức thực hiện diễn ra ở trường mầm non.
* Bản kế hoạch bao gồm các phần sau:
- Xác định mục đích và yêu cầu phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động 
trải nghiệm trên cơ sở phân tích khả năng hiện tại của trẻ.
- Xác định nội dung phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động trải nghiệm.
Trên cơ sở đó xác định nội dung của hoạt động và lựa chọn các nhiệm vụ nhận 
thức tương ứng, sau đó hình thành một cách chính xác dự án tiến hành hoạt động
 8 trải nghiệm.
- Xác định các phương pháp, biện pháp và phương tiện khác để tổ chức phát 
triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động trải nghiệm.
- Bên cạnh đó: 
+ Giáo viên phải có kĩ năng lập kế hoạch phát triển vốn từ cho trẻ thông qua 
hoạt động trải nghiệm ở trường mầm non. 
+ Có môi trường để tổ chức phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động trải 
nghiệm như: địa điểm, không gian chơi, đồ chơi, vật liệu chơi và thời gian chơi.
+ Kế hoạch phát triển vốn từ được xây dựng rõ ràng, cụ thể, thuận lợi cho thực 
hiện và theo tuần tự thời gian, hướng tới mục tiêu cao hơn, đảm bảo sự phát 
triển liên tục, thường xuyên của trẻ.
* Nhận thức được vai trò, tác dụng, hiệu quả của biện pháp này ngay từ đầu năm 
học tôi đã lập kế hoạch phát triển vốn từ cho trẻ trong một năm học.
- Sáng tác, sưu tầm các bài thơ, ca dao, các bài vè: Đây chính là nguồn ngôn ngữ 
vô cùng phong phú và chính xác dễ thuộc dễ nhớ, gần gũi với hoạt động để trẻ 
được luyện tập và phát âm.
- Làm và sưu tầm những đồ dùng, dụng cụ học tập: Những đồ dùng học tập đẹp 
và màu sắc hấp dẫn sẽ là công cụ thu hút sự tập trung chú ý của trẻ mọi lúc mọi 
nơi.
- Đưa nội dung phù hợp vào các hoạt động của trẻ trong trường mầm non: Sau 
khi có đủ tư liệu và công cụ, tôi tiếp tục lựa chọn và tìm các hoạt động trải 
nghiệm trong ngày của trẻ phù hợp để áp dụng và phát huy được tối ưu những 
tài liệu mình tìm và dụng cụ hỗ trợ tích cực cho quá trình luyện phát âm cho trẻ 
khi ở lớp. 
 Bảng kế hoạch chi tiết các chủ đề trong năm học
 STT Chủ đề Nội dung Phương pháp thực hành
 trải nghiệm
 1 * Trường Phát triển khả Chọn những bài tập luyện tai nghe 
 mầm non năng nghe hiểu cho trẻ nhằm phát triển thính giác, 
 9 * Bản thân cho trẻ cho trẻ nghe những bài hát, những câu 
 truyện, những bài đồng dao Tạo 
 điều kiện để trẻ tập trung chú ý luyện 
 khả năng chú ý thính giác thông qua 
 các bài tập, trò chơi: Tai ai tinh? Ai 
 đoán giỏi?... Cố gắng phát âm đúng, 
 không phát âm sai vì trẻ hay bắt 
 chước. Sửa lỗi phát âm cho trẻ khi trẻ 
 phát âm sai ở mọi lúc mọi nơi trong 
 các hoạt động hàng ngày.
 * Gia đình Nghe, nhắc lại Giáo viên cần nói diễn cảm, rõ ràng, 
 thân yêu của các âm, tiếng giải thích nghĩa của từ khó giúp cho 
 bé và câu nhằm trẻ tăng cường vận động của cơ quan 
 * Các nghề bé phong phú vốn phát âm, cần tập trung cho trẻ các bài 
 yêu từ cho trẻ tập luyện, hiểu, nhớ và vận dụng được 
 các từ để đặt câu. Để đẩy mạnh sự 
 phát triển, khả năng phát âm thích 
 hợp.
 VD: Con có cái ca, cô cắt quả cà, con 
 cầm cái ca, cùng cười ha ha 
2
 Có con Ba Ba, đội nhà đi trốn, bì bà 
 bì bõm, bé bắt Ba Ba.
 Bà bảo bé, bé bế búp bê, bé bồng, bé 
 bế, búp bê ngoan nào.
 Cô tổ chức những trò chơi phát triển 
 vốn từ cho trẻ.
 VD: Trò chơi bắt chước tiếng kêu của 
 các con vật, ai nhanh hơn, thi xem ai 
 giỏi hơn.
 10 3 * Thế giới Vẫn xuyên suốt Qua các bài thơ, đồng dao, bài đồng 
 động vật xung hai nhiệm vụ dao được phổ nhạc như bài: “Con 
 quanh bé trên nhưng đào kiến mà leo cành đa, leo phải cành 
 * Thế giới sâu vấn đề rèn cụt, leo ra leo vào ”, đặc biệt là 
 thực vật luyện trí nhớ những câu chuyện kể đầy hấp dẫn và 
 * Tết và mùa cho trẻ lôi cuốn. Gợi ý cho trẻ sử dụng những 
 xuân loại câu đơn giản đủ nghĩa.
 4 * Các phương Xây dựng VD: Trẻ nói theo mẫu câu của một 
 tiện giao những trò chơi câu chuyện nào đó: (Chiếp chiếp cứu 
 thông bé biết giúp trẻ nói tôi với, Con xin lỗi mẹ ) Cho trẻ 
 * Nước và các đúng ngữ pháp, chơi từ dễ đến khó, các mẫu câu phức 
 hiện tượng tự nói mạch lạc tạp lên. Để củng cố kĩ năng nói đúng 
 nhiên ngữ pháp, phát triển trí tưởng tượng, 
 * Quê hương sáng tạo của trẻ.
 đất nước, Bác Một khi đã có một số lượng vốn từ 
 Hồ phong phú trẻ sẽ tự tin giao tiếp với 
 mọi người một cách hứng thú hơn.
4.3. Biện pháp 3: Phát triển vốn từ cho trẻ qua hoạt động chơi
 Như chúng ta đã biết, trong một giờ hoạt động học, trẻ không thể phát 
triển vốn từ một cách toàn diện được mà phải thông qua các hoạt động khác 
trong đó có hoạt động chơi. Đây cũng là một hình thức quan trọng, bởi giờ chơi 
có tác dụng rất lớn trong việc phát triển vốn từ, đặc biệt là tích cực hóa vốn từ 
cho trẻ. Thời gian chơi của trẻ là khoảng thời gian chiếm nhiều nhất trong thời 
gian trẻ ở lớp, và cũng là khoảng thời gian trẻ cảm thấy thoải mái nhất. Trong 
quá trình trẻ chơi sử dụng các loại từ khác nhau, có điều kiện học và sử dụng các 
từ có nội dung khác nhau.
4.3.1. Chơi ngoài trời 
 Hàng ngày đi dạo chơi quanh sân trường, cô giáo thường xuyên đặt những
câu hỏi để trẻ được gọi tên các đồ chơi quanh sân trường như: đu quay, xích đu,
 11 cầu trượt, bập bênh Ngoài ra cô giáo còn giới thiệu cho trẻ biết cây xanh, cây 
hoa ở vườn trường Cô giáo lựa chọn vị trí để trẻ quan sát tổng thể và cô chuẩn 
bị hệ thống câu hỏi, cô hỏi nhiều cá nhân trẻ để trẻ trả lời, sau đó hỏi đồng thanh 
cả lớp. Ví dụ: Cho trẻ quan sát hoa, cô hỏi trẻ: Hoa gì đây các con? Hoa có màu 
gì? Thân cây có to không?...
- Qua những câu hỏi cô đặt ra sẽ giúp trẻ tích luỹ được những vốn từ mới ngoài 
ra còn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ chính xác, mạch lạc, rõ ràng hơn.
- Ở lứa tuổi này trẻ nhiều khi hay hỏi và trả lời trống không hoặc nói những câu 
không có nghĩa. Vì vậy bản thân tôi luôn chú ý lắng nghe và nhắc nhở trẻ, nói 
mẫu cho trẻ nghe và yêu cầu trẻ nhắc lại.
 Ngoài ra cô cần tận dụng những thời gian giờ vui chơi, lúc đi dạo chơi, 
thăm quan, Cô phải tích cực trò chuyện với trẻ và yêu cầu trẻ trả lời các câu 
hỏi của cô rõ ràng, mạch lạc.
4.3.2. Chơi kể chuyện với tranh
 Trò chơi này tạo cơ hội để trẻ phát triển ngôn ngữ, khi trẻ kể các câu 
chuyện có sử dụng tranh ảnh. Khuyến khích trẻ tự diễn đạt và kể về thế giới mà 
trẻ nhìn thấy và cảm nhận được. Ví dụ: Trò chơi “Hãy kể chuyện với tranh”, cô 
cất các thẻ tranh vào trong túi, cho trẻ rút 1 lô tô trong túi, nhìn kỹ hình trong lô 
tô và kể chuyện với tranh.
- Trẻ rút được gấu bông, kể “Tôi rất thích bạn gấu bông”...
- Trẻ rút được bông hoa, kể “Bông hoa hồng màu đỏ”...
 Cũng có thể tôi cho trẻ tự lựa chọn những tranh mà trẻ thích, rồi tự suy 
nghĩ thành câu chuyện và kể cho các bạn cùng nghe. Đây là biện pháp dạy trẻ kể 
lại chuyện rất sáng tạo và đem lại hiệu quả tương đối cao. Kể lại được một câu 
chuyện mà bạn vừa kể với trẻ đã là một việc làm tương đối khó khăn, nhưng để 
kể được tiếp nối câu chuyện mà các bạn đang kể thì đòi hỏi ở trẻ khả năng quan 
sát, tập trung chú ý và nhập tâm thực sự vào câu chuyện đang diễn ra thì mới có 
thể kể tiếp được. Biện pháp này không chỉ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mà còn 
rèn cho trẻ nhiều thói quen tốt trong giờ học.
4.3.3. Kể chuyện theo đồ chơi
 12 Trẻ mầm non được chơi với đồ chơi là một nhu cầu không thể thiếu. Đồ 
chơi với trẻ cần thiết như cơm ăn, nước uống hàng ngày. Do vậy trong lứa tuổi 
mầm non mỗi trẻ đều có những ấn tượng riêng về đồ chơi của mình yêu thích 
nhất. Cho nên trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi được kể chuyện về đồ chơi sẽ phát triển 
ngôn ngữ mạch lạc. Trẻ rất thích kể chuyện về đồ chơi. Chúng nhìn nhận theo 
một cách mới, đồ chơi quen thuộc và chú ý quan sát các hành động của đồ chơi 
trong lời kể. Cô giáo đặc biệt chú ý phân tích các câu chuyện do trẻ tự nghĩ ra. 
Cô nên nhận xét, đánh giá trước tiên cả cốt truyện lý thú, cả sự không bình 
thường, hành vi của các nhân vật đồ chơi, cả ngôn ngữ kể chuyện. Ví dụ: Tôi 
cho trẻ kể về đồ chơi yêu thích của trẻ, trẻ kể: “Đồ chơi của tôi là búp bê, búp bê 
có mái tóc màu vàng, đôi mắt tròn long lanh, búp bê mặc chiếc váy màu tim 
tím ”
 Hay trong giờ học, kể theo chủ đề cô giáo có thể dựng thành kịch. Ví dụ: 
Cô giáo đặt trên bàn các đồ chơi: Mèo, chuột, chó, búp bê, gấu con, thỏ con 
Đối với từng đồ vật, cô nêu câu hỏi: Đây là đồ chơi gì? Nó có đặc điểm gì?...Trẻ 
được xem xét tất cả các đồ chơi, sau đó cô chọn ra hai thứ: Mèo và chuột rồi bắt 
đầu kể. Bây giờ chúng ta sẽ cùng nhau kể câu chuyện về chúng: “Mèo đã phát 
hiện chuột làm tổ trong nhà của mèo. Nó bắt đầu rình ai? và điều gì đã xảy ra?, 
các con tự kể nhé. Nếu câu chuyện của bạn nào hay, cô sẽ đưa chép vào 
album...”
 Sau giờ học cô nên đặt các đồ chơi ấy vào một chỗ trẻ có thể chơi với 
chúng và sáng tạo ra các “Vở diễn khác nhau”. Cô giáo nên tham gia vào các trò 
chơi này, chú ý đến nội dung câu chuyện của trẻ.
4.3.4. Chơi hãy nói từ trái nghĩa
 Qua trò chơi này giúp trẻ hiểu được từ trái nghĩa. Ví dụ: Khi cô nói một từ 
nào đó, trẻ nói nhanh từ trái nghĩa với nó: “Cao - thấp; Dài - ngắn; To - nhỏ ”
4.3.5. Chơi ở hoạt động góc
 Đối với trẻ mầm non vui chơi có vai trò rất quan trọng nhất là đối với sự 
phát triển của trẻ “Trẻ học bằng chơi, chơi mà học”. Vì thế cần tạo cho trẻ môi 
trường để trẻ được hoạt động trải nghiệm, vui chơi, từ đó trẻ có thể tiếp thu kiến 
 13 thức nhẹ nhàng, tự nhiên hơn. Chính vì vậy chương trình giáo dục mầm non 
hiện nay nên cho hoạt động góc đi đôi với hoạt động học. Vậy nên việc hướng 
dẫn cho trẻ chơi ở hoạt động góc có giá trị rất lớn và đã trở thành phương tiện để 
giáo dục trẻ phát triển tình cảm xã hội, phát triển thẩm mỹ, phát triển thể chất và 
đặc biệt là phát triển ngôn ngữ vì qua đây trẻ có thể đối thoại với nhau bằng 
ngôn ngữ.
 Ví dụ: Trò chơi hoạt động góc ở góc phân vai của chủ đề “Gia đình” trẻ 
được chơi với em búp bê và khi chơi trẻ sẽ giao tiếp với các bạn bằng ngôn ngữ 
hằng ngày.
- Bác đang làm gì thế? (Tôi đang bế em).
- Bác đã cho em búp bê ăn chưa? (Chưa ạ).
- Khi ăn bác nhớ đeo yếm để bột không dây ra áo của em búp bê nhé! (Vâng).
- Ngoan nào mẹ cho búp bê ăn nhé!
- Bột vẫn còn nóng lắm để mẹ thổi cho nguội đã! (Giả vờ thổi cho nguội).
- Búp bê của mẹ ăn ngoan rồi mẹ cho búp bê đi chơi nhé! (Âu yếm em búp bê).
 Qua giờ chơi cô không những dạy trẻ kỹ năng sống mà còn dạy trẻ nghe, 
hiểu giao tiếp cùng nhau và trao cho nhau những tình cảm yêu thương, gắn bó 
của con người.
4.4. Biện pháp 4: Tạo điều kiện cho trẻ có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với sự vật 
hiện tượng xung quanh 
 Hãy để trẻ có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với sự vật hiện tượng. Từ đó phát 
triển khả năng giao tiếp, chia sẻ, hợp tác nhóm và đánh giá lẫn nhau trong quá 
trình trải nghiệm. Biện pháp này nhằm giúp trẻ phát huy tính tích cực nhận thức 
và chủ động, sáng tạo, phát triển khả năng ngôn ngữ, tinh thần đoàn kết, biết 
giúp đỡ, hợp tác với nhau.
 Khi tương tác với sự vật hiện tượng, trẻ có cơ hội được nói, được học hỏi 
lẫn nhau. Những câu hỏi trao đổi với bạn bè và mọi người xung quanh giúp trẻ 
thu thập được những từ mới và củng cố những từ đã có trước đó. Trẻ sẽ học 
cách lĩnh hội được từ và sử dụng từ đúng hoàn cảnh giao tiếp. Như vậy, có thể 
coi đây là một trong những biện pháp cần thiết để phát triển vốn từ cho trẻ thông
 14